Starateljstvo nad detetom

Starateljstvo nad starijom osobom

Starateljstvo nad starijom osobom

Starateljstvo je kao poseban pravni institut uređeno Porodičnim zakonom. U tom smislu se razlikuju štićenik, kao lice koje se stavlja pod starateljstvo i staratelj, kao lice koje se stara o štićeniku, a sve po osnovu rešenja o stavljanju pod starateljstvo, koje donosi organ starateljstva.


Rešenjem o stavljanju pod starateljstvo organ starateljstva postavlja staratelja i odlučuje o tome gde će štićenik biti smešten. Pritom, navedeno rešenje obavezno sadrži i plan staranja.

U svakodnevnoj komunikaciji često dolazi do mešanja pojma starateljstvo i pojma vršenje roditeljskog prava. Reč starateljstvo se ne odnosi na poveravanje, vaspitanje i čuvanje deteta jednom roditelju prilikom razvoda braka , iako se u laičkoj komunikaciji često za takve situacije kaže da je jedan ili drugi roditelj dobio starateljstvo nad detetom. Dakle, kada u tim situacijama koristimo reč starateljstvo zapravo mislimo na vršenje roditeljskog prava, odnosno samostalno ili zajedničko vršenje roditeljskog prava nad maloletnim detetom.

Starateljstvo nad detetom

Razlikujemo dve vrste starateljstva:

  1. Starateljstvo nad detetom bez roditeljskog staranja (maloletni štićenik)
  2. Starateljstvo nad punoletnim licem koje nije poslovno sposobno (punoletni štićenik)

Naime, pod starateljstvo se obavezno stavljaju sledeća lica:

  • maloletna deca bez roditelja
  • maloletna deca čiji su roditelji lišeni roditeljskog prava
  • punoletna lica koja su lišena poslovne sposobnosti

Dakle, čak i kada maloletno dete ima žive roditelje, ukoliko su oni iz bilo kog razloga lišeni roditeljskog prava, to znači da je neophodno stavljanje deteta pod starateljsto. Pritom, brojni su razlozi zbog kojeg roditelji mogu biti lišeni roditeljskog prava, te su fizičko, seksualno ili emocionalno zlostavljanje, podsticanje deteta na krivična dela, napuštanje deteta i neizdržavanje deteta samo neki od njih.

S druge strane, punoletno lice se stavlja pod starateljstvo ako, bilo zbog bolesti bilo zbog smetnji u psiho-fizičkom razvoju, svojim postupcima neposredno ugrožava sopstvena prava i interese ili prava i interese drugih lica. Naime, punoletnom licu će u toj situaciji biti neophodan staratelj jer je ono nesposobno da se samostalno stara o sebi.

Ko može biti staratelj?

Da bi organ starateljstva neko lice mogao da postavi za staratelja, neophodno je da to lice ima lična svojstva i sposobnosti potrebne za obavljanje dužnosti staratelja, kao i da je pristalo da bude staratelj.

Pritom, organ starateljstva će najpre pokušati da smesti štićenika u srodničku porodicu, tako da se za staratelja prvenstveno postavljaju supružnik, srodnik ili hranitelj štićenika, osim ako interes štićenika ne nalaže drugačije. Na primer, ukoliko štićenik ima samo jednog srodnika koji je nezaposlen i koji nema dovoljno sredstava ni za sebe, u interesu štićenika je da za staratelja bude postavljeno neko drugo lice.

Organ starateljstva čak može odlučiti da licu pod starateljstvom ne postavlja staratelja nego da dužnost staratelja vrši on neposredno.

Takođe, bitno je naglasiti da dete, odnosno maloletni štićenik, ima pravo da predloži lice koje će mu biti postavljeno za staratelja, ali samo ukoliko je navršilo 10 godina i ukoliko je sposobno za rasuđivanje.

Bitno je naglasiti da jedno lice može da bude staratelj više štićenika, ali samo ukoliko na to pristane i ukoliko je to u interesu štićenika. Na primer, ukoliko maloletna deca ostanu bez roditelja u saobraćajnoj nesreći, a imaju dedu koji ispunjava sve uslove da bude postavljen za staratelja, u interesu je da se deca ne razdvajaju, odnosno da oba deteta budu pod njegovim starateljstvom.

Privremeni staratelj

Organ starateljstva je dužan da štićeniku postavi privremenog staratelja:

  • licu čije je boravište nepoznato, a ono nema zakonskog zastupnika ili punomoćnika
  • nepoznatom sopstveniku imovine
  • licu čiji su interesi u suprotnosti sa interesima njegovog zakonskog zastupnika
  • licima koja imaju suprotne interese, a istog zakonskog zastupnika (kolizijski staratelj)
  • stranom državljaninu koji se nalazi ili ima imovinu na teritoriji Republike Srbije
  • licu koje zahteva da mu bude postavljen privremeni staratelj i za to navede opravdan razlog
  • drugom licu kada je to predviđeno zakonom.

Takođe, organ starateljstva ima mogućnost, ali ne i obavezu, da postavi privremenog staratelja štićeniku, kao i detetu pod roditeljskim staranjem odnosno poslovno sposobnom licu, ako proceni da je to neophodno radi privremene zaštite ličnosti, prava ili interesa tih lica.

Ko ne može biti staratelj?

Za staratelja ne mogu biti postavljana sledeće lica:

  • lice koje je potpuno ili delimično lišeno poslovne sposobnosti
  • lice koje je potpuno ili delimično lišeno roditeljskog prava
  • lice čiji su interesi u suprotnosti sa interesima štićenika
  • lice od koga se, s obzirom na njegove lične odnose sa štićenikom, roditeljima štićenika ili drugim srodnicima, ne može očekivati da će pravilno obavljati poslove staratelja.

Koje obaveze ima staratelj?

Staratelj je, pre svega, dužan da se savesno stara o štićeniku. Tako, staranje o štićeniku obuhvata sledeće:

  • staranje o ličnosti štićenika
  • zastupanje štićenika
  • pribavljanje sredstava za izdržavanje štićenika
  • upravljanje i raspolaganje imovinom štićenika.

Staranje o ličnosti štićenika

Ova obaveza staratelja podrazumeva da on mora da se stara da čuvanje, podizanje, vaspitavanje i obrazovanje maloletnog štićenika što pre dovede do njegovog osposobljavanja za samostalan život, odnosno na onaj nivo koji štićeniku omogućava da se samostalno stara o sebi.

Ukoliko je reč o punoletnom štićeniku, staratelj je dužan da se stara da se otklone razlozi zbog kojih je punoletni štićenik lišen poslovne sposobnosti, kako bi se on što pre osposobio za samostalan život.

Svakako, staratelj je dužan da posećuje štićenika i da se neposredno informiše o uslovima u kojima štićenik živi.

Zastupanje štićenika

Staratelj zastupa štićenika na isti način i u istom obimu u kojem roditelji zastupaju svoje dete. Međutim, staratelj ipak mora da traži prethodnu saglasnost organa starateljstva ukoliko donosi odluku o školovanju štićenika, preduzimanju medicinskog zahvata nad štićenikom i davanju
saglasnost za preduzimanje pravnih poslova štićenika starijeg od 14 godina. Prethodnu saglasnost organa starateljstva staratelj mora da pribavi i kada preduzima pravne poslove kojima upravlja i raspolaže prihodom koji je stekao štićenik mlađi od 15 godina.

Pribavljanje sredstava za izdržavanje štićenika

Sredstva za izdržavanje štićenika staratelj pribavlja iz različitih izvora, i to iz štićenikovih prihoda, sredstava dobijenih od lica koja su po zakonu dužna da izdržavaju štićenika, štićenikove imovine, sredstava socijalne zaštite, kao i drugih izvora.

U svakom slučaju staratelj je dužan da preduzima sve potrebne mere kako bi pribavio sredstva za izdržavanje štićenika.

Upravljanje i raspolaganje imovinom štićenika

Staratelj upravlja imovinom i raspolaže samo onom imovinom štićenika koju štićenik nije stekao radom.
Međutim, staratelj samostalno može obavljati samo poslove koji spadaju u redovno upravljanje imovinom štićenika. Dakle, staratelj samo uz prethodnu saglasnost organa starateljstva može raspolagati imovinom štićenika i obavljati poslove koji prelaze okvir redovnog upravljanja tom
imovinom.
Pritom, naglašavamo da se glavnica imovine štićenika može upotrebiti samo za njegovo izdržavanje ili za zadovoljenje nekog drugog važnog interesa štićenika, dok se prihodi od imovine štićenika, uz prethodnu saglasnost organa starateljstva, mogu koristiti za podmirenje opravdanih troškova učinjenih tokom obavljanja poslova starateljstva, odnosno za plaćanje nagrade staratelju.

Ostale obaveze staratelja

Pored navedenih obaveza, staratelj je dužan da, u propisanim rokovima, organu starateljstva podnosi izveštaje i polaže račune o svom radu. Tako, razlikujemo redovni izveštaj, koji se podnosi početkom svake kalendarske godine, zatim vanredni izveštaj koji se posnosi na zahtev organa starateljstva i završni izveštaj, koji staratelj sačinjava nakon prestanka starateljstva. Svakako, izveštaj staratelja treba da sadrži podatke o ličnosti štićenika, o uslovima smeštaja, zdravlju, vaspitavanju i obrazovanju štićenika, zatim podatke o upravljanju i raspolaganju štićenikovom imovinom, onda podatke o štićenikovim prihodima i rashodima u proteklom periodu i konačno stanje njegove imovine, kao i sve druge informacije koje su od značaja za ličnost štićenika.
Na kraju, staratelj odgovara za štetu koju prouzrokuje štićeniku tokom obavljanja poslova starateljstva, osim ako ne dokaže da je šteta nastala bez njegove krivice, s tim da sa njim solidarno odgovara i organ starateljstva.

Koja prava ima staratelj?

Staratelj ima sledeća prava:

  1. pravo na naknadu troškova
  2. pravo na nagradu

Staratelju se isplaćuje naknada samo opravdanih troškova učinjenih tokom obavljanja poslova starateljstva.
Svakako, naknada troškova, kao i nagrada, se staratelju isplaćuje prvenstveno iz štićenikovih prihoda, osim ako se time ne ugrožava štićenikovo izdržavanje.

Da li staratelj može biti razrešen?

Organ starateljstva je dužan da razreši staratelja u sledećim situacijama i rokovima:

  • staratelj je iz bilo kog razloga prestao da obavlja dužnost (bez odlaganja)
  • staratelj zloupotrebljava prava odnosno grubo zanemaruje dužnosti staratelja (bez odlaganja)
  • nastupila je neka okolnost zbog koje on ne bi mogao biti postavljen za staratelja (bez odlaganja)
  • staratelj svoju dužnost obavlja nesavesno (30 dana nakon što je ova činjenica utvrđena)
  • za štićenika bi bilo korisnije da mu se za staratelja postavi drugo lice (30 dana nakon što je ova činjenica utvrđena)
  • staratelj je zatražio da ga organ starateljstva razreši (60 dana od dana kada je zatražio razrešenje).
Svakako, prilikom razrešavanja jednog staratelja organ starateljstva je dužan da blagovremeno sprovede postupak postavljanja novog staratelja, a sve imajući u vidu da starateljstvo ne prestaje razrešenjem staratelja.

Kada prestaje starateljstvo?

Prestankom starateljstva prestaju sva prava i dužnosti staratelja.
Starateljstvo obavezno prestaje u sledećim zakonom propisanim situacijama:

  • kada maloletni štićenik navrši 18 godinu života
  • kada maloletni štićenik stekne potpunu poslovnu sposobnost pre punoletstva (npr. zaključenjem braka u skladu sa Porodičnim zakonom)
  • kada maloletni štićenik bude usvojen
  • kada bude doneta pravnosnažna sudska odluka o vraćanju roditeljskog prava roditelju maloletnog štićenika
  • kada bude doneta pravnosnažna sudska odluka o sticanju ili vraćanju poslovne sposobnosti roditelju maloletnog štićenika
  • kada bude doneta pravnosnažna sudska odluka o vraćanju poslovne sposobnosti punoletnom štićeniku
  • kada štićenik premine. Međutim, starateljstvo ne prestaje ukoliko premine staratelj.
Starateljstvo ne mora, ali može prestati kada roditelj koji se nije starao o detetu ili se starao o detetu na neodgovarajući način počne da se stara o njemu na odgovarajući način.

Cene pravnog saveta i zastupanja u postupku stavljanja lice pod starateljstvo odnosno ukidanja odluke o stavljanju pod starateljstvo, možete pročitati na našoj stranici – advokatska tarifa. Takođe, možete nas kontaktirati u vezi porodičnog prava i za detaljnije informacije o uslovima zastupanja od strane naše advokatske kancelarije na brojeve telefona 011/7707453, kao i putem e-mail adrese office@pavleski-law.rs .

Scroll to Top